Mimar Sinan’ın Edirne’de yer alan ustalık eseri Selimiye Camii’nin cümle kapısında bulunan baykuş motifi, keskin gözlerin dikkatini çekiyor. Motif Türk sanatının zenginliğini sergilemesiyle olduğu kadar, anlamıyla da özel bir yere sahip.
Sinan ve Selimiye Camisi Vakfı Genel Müdürü Yüksek Mimar Mehmet Ali Esmer, caminin ana girişi olan cümle kapısındaki mukarnasa aşağıdan bakıldığında baykuş motifinin görülebildiğini söyledi.
BİLGELİĞİ, UYANIKLIĞI VE KORUYUCULUĞU SİMGELİYOR
Baykuşun kadim Türk mimarisinde bilgeliği, uyanıklığı ve koruyuculuğu simgelediğini belirten Esmer, Orta Asya’daki mezarlar ve kilimlerde de baykuş motiflerine rastlandığını ifade etti.
İslam sanatında geometrik bir bezeme çeşidi olan mukarnasların eserlerde mimari vurgu amacıyla kemer ve kubbe yapılarında kullanıldığını anlatan Esmer, “İşlevden sonra anlam katmak istenmiş ve çeşitli kutsal sayılan hayvanların figürlerine benzetme yapılmış.” dedi.
Esmer, baykuş motifinin Türk mimarisinde Mimar Sinan’dan önce de kullanıldığına dikkati çekti.
TESADÜFEN DEĞİL, BİLİNÇLİ BİR ÇALIŞMANIN ÜRÜNÜ
Selimiye Camii’ndeki motifin tesadüfen ortaya çıktığını savunan görüşlerin bulunduğunu ancak bunun bilinçli bir çalışmanın ürünü olduğunu dile getiren Esmer, şöyle konuştu:
“Bundan önceki camilerde de var, özellikle baykuşa benzetilerek yapılıyor çünkü baykuş, Türk mitolojisinde ve Türk tarihinde önemli bir hayvandır, kutsaldır. Karanlıkta görme özelliğiyle, vakur duruşuyla, sabrıyla, avcılığıyla bilgeliği temsil eder.”
Türklerin kutsal kabul ettikleri unsurları mimari eserlerine yansıttıklarını belirten Esmer, baykuş motifinin de bu detaylardan biri olduğunu kaydetti.
“SELİMİYE CAMİİ’NDE MÜKEMMEL BİR ŞEKİLDE UYGULAMIŞ”
Mimar Sinan’ın geçmişten gelen bu mimari birikimi geliştirerek Selimiye Camii’nde kullandığını ifade eden Esmer, “Baykuş motifi, Mimar Sinan’la çıkmış bir şey değil, Mimar Sinan’dan önce de vardı. Mimar Sinan da bunu biraz daha geliştirerek, daha düzgünleştirerek Selimiye Camii’nde mükemmel bir şekilde uygulamış.” diye konuştu.
Esmer, motif için yalnızca “Sinan yaptı, oldu” şeklinde bir değerlendirme yapılmasının doğru olmadığını, Mimar Sinan’ın çalışmalarının Türk tarihinden gelen tecrübe ve bilginin sonucu olduğunu söyledi.
Sinan’ın, ilk kez Üç Şerefeli Cami’nin minaresinde kullanılan üç ayrı yol uygulamasını da Selimiye Camii’nde geliştirerek uyguladığını anlatan Esmer, Türk mimarisinin bütün olarak ele alınması gerektiğini vurguladı.
“BAYKUŞ MOTİFİNE BİLİNÇLE BAKSINLAR”
Selimiye Camii’ni ziyaret edenlerin baykuş motifini dikkatle incelemesini isteyen Esmer, şunları kaydetti:
“Türk inançları gereği o hayvanın yaradılış özelliklerinden dolayı kutsal sayılarak oraya işlendiğinin bilinciyle, bu baykuş motifinin kadim bir Türk sanatının devamı olduğunun bilinciyle bakmalarını isterim. Mimar Sinan’ı kendi dönemine hapsederek değil, Mimar Sinan’la Selimiye’de ortaya çıkan bu baykuş motifinin geçmişte ve günümüzde ne anlama geldiğini idrak ederek oraya bakmalarını isterim.”
Kaynak: AA
